Skazywano je na śmierć, gdyż nie mogły pogodzić się z nowym komunistycznym ustrojem PRL. Ich sprawy zostały opisane w dwóch tomach księgi kobiet- więźniów politycznych z lat 1944- 1958 pod tytułem „Zawołać po imieniu”, autorstwa Barbary Otwinowskiej i Teresy Drzal.

A oto sylwetki niektórych z nich.

Zofia Pelczarska z domu Kos, ps.” Ciotka”, z zawodu nauczycielka i kierowniczka Szkoły Powszechnej nr 12 w Lublinie, referentka Wojskowej Służby Kobiet w Sztabie Inspektoratu Rejonowego AK „Lublin” i obwodu Lublin, harcerka. Pierwsza kobieta- żołnierz w Komendzie Inspektoratu Rejonowego Puławy Armii Krajowej. Aresztowana 6 listopada 1944 roku w Lublinie przez kontrwywiad Armii Czerwonej, osadzona w areszcie NKWD, poddana brutalnym torturom, a następnie przekazana Resortowi Bezpieczeństwa Publicznego i osadzona na Zamku w Lublinie. 8 grudnia, bez udziału prokuratora i obrońcy, wyrokiem Sądu Garnizonowego w Lublinie pod przewodnictwem ppor. Mariana Bartonia skazana na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wyrok został zatwierdzony przez dowódcę 2 Armii WP gen. Karola Świerczewskiego i wykonany 18 grudnia 1944 roku w podziemiach Zamku w Lublinie. (Jej oświadczenie, „że uznaje jedynie legalne władze Rzeczypospolitej, a nie komunistyczny PKWN” zadecydowało najprawdopodobniej o wyroku śmierci). Była to pierwsza kobieta – ofiara komunistycznego terroru, jaki zaczęto wprowadzać przez sowiecką władzę na terenach polskich.

Bronisława Kierzkowska - skazana na karę śmierci i zamordowana 8 lipca 1945 roku również na Zamku Lubelskim za to tylko, że ukrywała uczestników akcji ekspropriacyjnej na Izbę Skarbową w Lublinie, dokonaną przez oddział Stanisława Łukasika „Rysia”. Wypada tu dodać, że akcją i obławą na jej dom dowodził osławiony Adam Humer.

Helena Motykówna „Dziuńka” - została zamordowana w zaawansowanej ciąży. Tuż po zakończeniu II wojny światowej wstąpiła do oddziału kaprala Franciszka Olszówki ps.” Otto”, przybierając pseudonim „Dziuńka”. Była w tym oddziale tylko 2 tygodnie. W dniu 17 lutego 1946 roku wpadła w ręce komunistycznych władz. Po wyjątkowo brutalnym śledztwie, będąca w 8-ym miesiącu ciąży 22 letnia Helena została skazana na karę śmierci i rozstrzelana. Wyrok został wykonany 18 lipca 1946 roku we Wrocławiu, w więzieniu mieszczącym się przy ulicy Klęczkowskiej.

„Podczas odczytywania wyroku przez prokuratora, „Dziuńka” i inni skazani odśpiewali „Pod Twoją obronę”. Potem ucałowali krzyż. Na chwilę przed tym, nim dosięgły ich kule, wznieśli jeszcze okrzyk: „Niech żyje Polska”.

Z relacji naocznych świadków egzekucji wynika, że wchodzący w skład plutonu egzekucyjnego żołnierze KBW byli pijani. Gdy przebrzmiała salwa, dało się jeszcze słyszeć krzyki śmiertelne ranionej Motykówny, która wzywała matkę o dobicie. Uczynił to dowódca plutonu. W geście bezsilnego protestu inni więźniowie walili miskami w kraty.

Helena Wardal ps. „Ramzesowa” - została skazana na karę śmierci przez rozstrzelanie. I nie miało żadnego znaczenia, że była matką dwójki dzieci. Jedno miało 5 lat, a drugie zaledwie roczek. Wyrok wykonano 30 września 1945 roku. Helena działała w Armii Krajowej w obwodzie lubelskim.

Irena Odrzywiołek - w maju 1945 roku zaczęła pracować w więzieniu św. Michała w Krakowie. Tam nasłuchała się opowieści o młodych mężczyznach, którzy okupację przeżyli w lesie i o tym, że ci młodzi ludzie nie walczyli o Polskę komunistyczną. Młoda, wrażliwa dziewczyna (20 lat) tak bardzo przejęła się losem uwiezionych, a w szczególności Bolesława Pronobisa, że przyjęła jego propozycję wstąpienia do nielegalnej już wówczas organizacji AK. Złożyła przysięgę na krzyż i zaczęła organizować pomoc ludziom, którzy byli więzieni i prześladowani, a także organizując pomoc w ich ucieczkach. Aresztowano ją w dniu 5 listopada 1946 roku w Gliwicach, a już 3 grudnia skazano ją na karę śmierci. Karę śmierci wykonano 17 grudnia 1946 roku, a więc w 42 dni od jej aresztowania. Została ofiarą jedną z tysięcy, zbrodni popełnionych w „majestacie prawa”!

(Więcej: W książce „Zawołać po imieniu” - autorstwa Barbary Otwinowskiej i Teresy Drzał)

Źródła:

„Zawołać po imieniu” - Barbara Otwinowska i Teresa Drzał
Raport o sądowych morderstwach- CEJSH- cejsh.icm.edu.pl
Nierozliczone zbrodnie. kultura.gazeta prawna.pl
O karach śmierci w latach 1944 – 1956- www.polska 1918 -89.pl
Irena Odrzywolek Jaworzno- jaworzno.nasze miasto.pl